گورمکھی - شاہ مکھی

پنجابی لکھن لئی گورمکھی اتے شاہ مکھی لپی دوویں ورتیاں جاندیاں ہن، پر کئی پکھوں بہت وکھرے ہن۔ جتھے گورمکھی لپی برہمی - اک پرانی انڈک لپی تو ںبنی ہے، جس نوں 16ویں صدی وچ دوجے سکھ گورو - گورو انگد دیو جی نے معیاری بنایا سی، شاہ مکھی لپی پنجابی لئی فارسی-عربی لپی توں ڈھالیا گیا ہے۔

گورمکھی لپی نوں 35 اکھراں دے اک گرڈ وچّ مانکیکرت کیتا گیا ہے جو صوتیات انوسار ترتیب دتے گئے ہن۔ اوہ شاہ مکھی اکھر دتا گیا ہے جہڑا ہر گورمکھی اکھر دی آواز نوں سبھ توں ودھیا روپ وچ درساؤندا ہے، حالانکہ کجھ گورمکھی اکھر ہن جنہاں دا کوئی شاہ مکھی برابر نہیں ہے اتے کئی شاہ مکھی اکھر ہن جنہاں دی صحیح تلفظ کوئی گورمکھی اکھر دی تلفظ نال نہیں ملدی- ایہناں دا ذکر بعد وچ کیتا گیا ہے۔

نقطہ والے اکھر

جہڑیاں آوازاں معیاری گورمکھی حروف تہجی وچّ درسائیاں نہیں جاندیاں، اوہناں واسطے وکھرے اکھر بنے ہوے ہن جنہاں دے پیراں وچّ نقطہ ہے۔ ایہناں وچوں کئی آوازاں فارسی توں اپنائیاں گئیاں ہن۔

شاہ مکھی دے خصوصی اکھر

اہناں شاہ مکھی اکھراں دا تلفظ کسے گورمکھی اکھر دے تلفظ نال نہیں ملدا۔

لگاں متراواں

متراواں اوہ علامتاں ہن جہڑیاں واؤل آوازاں نوں درساؤن لئی ورتیاں جاندیاں ہن۔ شاہ مکھی دے برعکس، ہر واؤل آواز نوں اک منفرد علامت دے ذریعہ پیش کیتا جاندا ہے۔

ماترا کسے وی اکھر تے واول اواز دیں واسطے لگایا جا سکدا ہے۔ کسے اکھر تے صرف اک ماترا لگ سکدا ہے۔

پہلے تن اکھراں تے تئ صرف اس طرحاں ماتراواں لگ سکدے ہن۔